काठमाण्डौलाई भ्रष्टाचारका गतिविधिको दृष्टिकोणबाट मात्र नभई जासुसी तथा गुप्तचर गतिविधिको सम्भावित केन्द्रका रूपमा समेत अध्ययन गर्नुपर्छ - अभियान संयोजक सौरभ राज पन्त

काठमाण्डौ, १७ कार्त्तिक । ‘एआईको युगमा नेपाल’ अभियानका संयोजक सौरभ राज पन्तले इनाम सापकोटाको सार्वजनिक भएको टेप प्रकरणलाई काठमाण्डौको आन्तरिक शक्ति संरचना, राजनीतिक प्रभाव विस्तार र बदलिँदो भूराजनीतिक परिस्थितिको बृहत् सन्दर्भमा बुझ्नुपर्ने बताएका छन् ।

पन्तका अनुसार काठमाण्डौको राजनीतिलाई केवल सत्ता परिवर्तन, राजनीतिक दलहरूबीचको प्रतिस्पर्धा वा व्यक्तिगत आर्थिक अनियमितताका घटनामा सीमित गरेर बुझ्न सकिँदैन । यहाँको आन्तरिक शक्ति संरचना, प्रभाव विस्तारका संयन्त्र, आर्थिक स्वार्थ र भूराजनीतिक चासोबीचको अन्तरसम्बन्धसमेत अध्ययन गर्न आवश्यक छ ।

उनले काठमाण्डौमा राजनीतिक शक्ति आर्जन, प्रभाव विस्तार र सत्ता नियन्त्रणका लागि हुने भ्रष्टाचार तथा एउटा सामान्य नागरिकले आफ्ना बालबच्चाको विद्यालय शुल्क तिर्न वा आधारभूत जीवन निर्वाहको दबाबमा गर्ने भ्रष्टाचारबीच उद्देश्य र प्रकृतिगत भिन्नता रहेको बताए ।

उनले भने, ‘शक्ति आर्जन, राजनीतिक प्रभाव विस्तार र सत्ता नियन्त्रणका लागि गरिने भ्रष्टाचार तथा आधारभूत जीवन निर्वाहको दबाबमा सामान्य नागरिकबाट हुने भ्रष्टाचारलाई एउटै डालोमा राखेर विश्लेषण गर्नु उपयुक्त हुँदैन । भ्रष्टाचारको कानुनी पक्ष आफ्नो ठाउँमा छ, तर यसको उद्देश्य, प्रकृति, सन्दर्भ र त्यसबाट प्राप्त हुने लाभको पनि तुलनात्मक अध्ययन हुनुपर्छ ।’

पन्तका अनुसार काठमाण्डौमा राजनीतिक शक्ति हासिल गर्ने, शक्ति सन्तुलन परिवर्तन गर्ने र विभिन्न स्वार्थ समूहको प्रभाव विस्तार गर्ने उद्देश्यले भ्रष्टाचारका विभिन्न स्वरूप विगतदेखि नै देखिँदै आएका छन् । यसको आफ्नै ऐतिहासिक पृष्ठभूमि रहेको उल्लेख गर्दै उनले यस्ता गतिविधिलाई तत्कालीन राजनीतिक परिस्थिति, आन्तरिक शक्ति संरचना र त्यसको सञ्चालन प्रक्रियासँग जोडेर अनुसन्धान गर्नुपर्ने बताए ।

उनले काठमाण्डौलाई भ्रष्टाचारका गतिविधिको दृष्टिकोणबाट मात्र नभई जासुसी तथा गुप्तचर गतिविधिको सम्भावित केन्द्रका रूपमा समेत अध्ययन गर्नुपर्ने धारणा राखे । विशेषगरी नेपालको भूराजनीतिक अवस्थितिका कारण काठमाण्डौमा आन्तरिक राजनीतिक शक्ति संरचना र बाह्य रणनीतिक चासोबीच हुन सक्ने अन्तरक्रियालाई गम्भीरतापूर्वक बुझ्नुपर्ने उनको भनाइ छ ।

उनका अनुसार शक्ति आर्जनका लागि हुने भ्रष्टाचार, प्रभाव विस्तारका संयन्त्र र सम्भावित जासुसी गतिविधिबीचको अन्तरसम्बन्धले राष्ट्रिय सुरक्षा, राजनीतिक स्वायत्तता र राज्यका संस्थाहरूको विश्वसनीयतामा चुनौती सिर्जना गर्न सक्ने भएकाले यस विषयमा तथ्यमा आधारित अनुसन्धान आवश्यक छ ।

‘हाम्रो पुस्ताले काठमाण्डौको आन्तरिक शक्ति संरचना र नेपालको भूराजनीति दुवै बुझ्न सक्नुपर्छ । सतहमा देखिएका घटनालाई मात्र हेरेर पुग्दैन । त्यसको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि, शक्ति सञ्चालनको प्रक्रिया, बाह्य रणनीतिक चासो र राष्ट्रिय सुरक्षासँग जोडिएका आयामसमेत विश्लेषण गर्नुपर्छ,’ उनले भने ।

पन्तले यस्ता विषयलाई व्यापक राष्ट्रिय बहस, अनुसन्धान र नीतिगत संवादमा ल्याउनु नै ‘एआईको युगमा नेपाल’ अभियानको सान्दर्भिकता रहेको बताए ।